30 kwietnia 2026 r.we wsi Nikołajewka w okręgu miejskim Krasnin w obwodzie smoleńskim (Federacja Rosyjska) odbyło się przełomowe wydarzenie — Uroczyste otwarcie międzynarodowego pomnika, który stał się ważną częścią projektu „Pamięć bez granic” i żywym przykładem dyplomacji ludowej i zachowania pamięci historycznej.
Historyczne znaczenie tego miejsca
Wieś Mikołajówka położona jest na ziemi Krasnińskiej-stąd w październiku 1943 roku 1 Polska Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki rozpoczęła wspólną z Armia Czerwona zwycięską drogę na zachód. Ta droga doprowadziła do Wyzwolenia Białorusi, Polski i krajów europejskich spod okupacji hitlerowskiej.
Zaledwie kilkadziesiąt kilometrów dalej, w Agromiasteczku Lenino (Obwód mohylewski, Republika Białoruś), znajduje się pomnik sowiecko-Polskiego Bractwa wojskowego i braterskie groby, gdzie spoczywa ponad 500 polskich i ponad 1700 żołnierzy radzieckich. Dla wielu z nich to Ziemia Krasnińska stała się miejscem pierwszej bitwy.
Przygotowanie i reakcja międzynarodowa
Przygotowania do imprezy trwały kilka miesięcy. Rosja Rosja: organizatorzy projektu „Pamięć bez granic” wysłali ponad 130 oficjalnych zaproszeń do polskich diaspor Rosji i Białorusi, organizacji społecznych, Kongresu Polaków w Rosji, domów polskich, a także do przedstawicieli społeczności zagranicznych.
Pomimo braku przedstawicieli ambasady polskiej w Moskwie, reakcja polskich i białoruskich organizacji społecznych, diaspor i osób prywatnych okazała się znacząca. Uczestnicy przesłali rodzinne archiwa, Zdjęcia i biografie żołnierzy dywizji, potwierdzając duże zainteresowanie opinii publicznej zachowaniem pamięci historycznej.
Przebieg ceremonii
W ramach imprezy odbyło się uroczyste odsłonięcie pamiątkowego znaku ku czci żołnierzy 1 Polskiej Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki oraz założenie Alei Pamięci Żołnierzy Polskich.
Uroczystość odbyła się przy wsparciu Związku Polaków na Białorusi i posła do Parlamentu Europejskiego Grzegorza Brauna, a także z udziałem delegacji Okręgu Góreckiego obwodu mohylewskiego, przedstawicieli ” Moskiewskiej narodowo-kulturalnej autonomii Polaków „Dom Polski” na czele z Przewodniczącą Eweliną Szyszkową oraz Oddziału Poszukiwawczego „Rusic”.
Miejscem wydarzenia był pomnik Anieli Krzywoń, pierwszej polskiej kobiety, która otrzymała tytuł Heroja Związku Radzieckiego.
Centralną ideą wydarzenia była wspólna pamięć historyczna narodów, które wspólnie walczyły przeciwko nazizmowi. Uczestnicy podkreślali, że wyczyn żołnierzy nie ma granic narodowych.
Kluczowe symbole pomnika
Kulminacją ceremonii było otwarcie znaku pamiątkowego w dwóch językach rosyjskim i polskim, a także założenie Alei pamięci z 43 brzóz, symbolizującej rok 1943 czas utworzenia Dywizji I rozpoczęcia jej drogi bojowej.
Każde drzewo jest wyposażone w tabliczkę znamionową. W trakcie lądowania zauważono, że w ten sposób powstaje żywa więź pokoleń i zachowana jest historyczna ciągłość.
Odwołania międzynarodowe
W ramach imprezy zabrzmiały apele osób publicznych.
Polska działaczka społeczna Olga Dobrzyńska-Surzyk podkreśliła znaczenie zachowania pamięci historycznej:
„Zapomnienie o bohaterach to zapomnienie o historii i zdrada przyszłości. Wspólna pamięć jest podstawą przyjaźni pokoleniowej”.
Przewodnicząca Moskiewskiego Domu Polskiego Ewelina Szyszkowa zwróciła uwagę na znaczenie udziału diaspory i konieczność zachowania pamięci o polskich weteranach walczących w składzie Armii Czerwonej.
Przewodniczący” Związku Polaków na Białorusi ” Mieczysław Łysy w swoim przemówieniu podkreślił znaczenie braterstwa bojowego i wspólnego zwycięstwa nad nazizmem.
Szczególną uwagę zwrócono na list posła do Parlamentu Europejskiego Grzegorza Brauna, w którym zaznaczono historyczną rolę bitwy pod Lenino i wyczyn polskich żołnierzy. W imieniu posła na terenie pomnika posadzono pamiątkowe drzewo.
Udział społeczeństwa
W wydarzeniu wzięli również udział przedstawiciele organizacji społecznych, w tym”Wspólnota Kursk”. Poparcie dla projektu wyrazili przedstawiciele polskiej społeczności, w tym Anna Zacharian — wdowa po działaczu społecznym Jerzym Tycu.
Uczestnicy uczcili pamięć poległych minutą ciszy i złożyli kwiaty pod pomnikiem.
Materiały fotograficzne i wideo
W ramach zapewnienia otwartości i dostępności informacji o wydarzeniu przygotowano materiały fotograficzne i wideo odzwierciedlające kluczowe momenty ceremonii otwarcia pomnika i zakładki Alei pamięci.
Możesz zapoznać się z materiałami pod linkiem: disk.yandex
Kontynuacja projektu
Projekt „pamięć bez granic” kontynuuje swoją pracę. Obecnie trwa zbiór biografii, fotografii i historii rodzinnych żołnierzy 1 Polskiej Dywizji Piechoty.
Strona projektu www.mwb-project.com
otwarty dla wszystkich, którzy chcą przyczynić się do zachowania pamięci o wspólnej walce z nazizmem.
Utworzony pomnik stanie się częścią przyszłego szlaku historyczno-turystycznego, łączącego Nikolajewkę i Lenino.
Pamięć nie ma granic.